درباره سه تار عشقی

محمد نوایی معروف به عشقی (5-1282ش=صبح دوشنبه 1366/9/30=1987م تهران) از محل سکونتش در تجریش ، مقصود بیگ،کوچه ثقفی ، شماره 16 ، آرامگاه بهشت زهرا ،قطعه 104 ردیف 67 شماره 38 به خاک سپرده شد.

سه تار ساز مشهور معاصر ، به تار سازی نیز اشتهار و اهتمام داشت. او فرزند پدری به نام رضا ، اهل کنگاور کرمانشاه بود و از 13 سالگی بهره مند از استادی معروف به نام سید جلال .

در سال 1350 آغاز همکاری او با مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ، بنا به دعوت دکتر داریوش صفوت بود. عشقی درویش گونه ای آزاد از هر گونه قید و بند ، در دنیای تجرد خویش ، با طبع بلند ، نه تکیه بر اغنیا می زیست.

سه تار می نواخت و همراه آن زمزمه ای سر می داد ، تکیه کلامی داشت : (( یا هو )) و گاهی آن را تکرار می کرد ، خدایا عشقی قلندر به جز تو بی نیاز است و یا عشقی قلندر ، عشقی خداپرست محل کارش را مقدس می داشت .

گو شه ای از مغازه ، محل زندگی، وابزار کار عشقی

سه تار های عشقی از کیفیت صوتی مطلوبی برخوردار است. استاد احمد عبادی معتقد بود سه تار عشقی چیز دیگر است و بهترین سه تاری است که می توان از لحاظ زنگ و قدرت صدادهی به آن عنوان بهترین را داد.(ضمنا"داریوش طلایی نیز ردیف سه تار نوازی را با ساز عشقی اجرا نموده است).

از ویژگیهای سه تار عشقی می توان به تحکیم کاسه ، تحدب صفحه ، و خوش دست بودن آن اشاره داشت.ولی ویژگی بازر آن بالانس صدا دهی در اکتاو های زیز وبم ، خوش صدایی همه سیمها ، بصورت ابریشمی و مخملین و قابلیت مضراب خوری که در تمام کوک ها خوش می خواند.

و دارای دو مشخصه ظاهری یکی به شکل اشک که در گلویی سه تار و معمولا" با صدف سفید کار شده و کلمه (( عشقی )) که در بالاترین قسمت کاسه ، در کنار سیم گیر ( قسمتی که دست هنگام نواختن روی کاسه گذاشته می شود) با خطی عامیانه و با مداد حک می کرد.البته تمام سازهای عشقی دارای مهر نبودند.

مشخصه ساز عشقی

استاد عشقی پنج نوع سه تار می ساخت و برای هر کدام یک قالب مخصوص داشت.

1- سه تار ( کاسه بزرگ 11 ترک ) عشقی ،که بیشتر از بقیه طرفدار داشت.

2- سه تار ( کاسه متوسط 11ترک) کمی کوچکتر از نوع اول اما با قالبی کشیده تر (جره) که در نوع خود زیبا و خوش صداست.

3- سه تار کوچک یا سازهای مسافرتی با 9 ترک .

4- سه تار کوچک کتابی با کاسه تخت که به آن زیر عبایی میگفتند.

5- سه تار ( پوستی از ابداعات عشقی) با قالبی بزرگتر وبا پنجه ای زیبا ، روی صفحه آن به شکل قلب حغره ای ایجاد می نمود و پوست بر روی آن می کشید و خرک ساز را که شبیه خرک تار بود بر روی پوست مستقر می ساخت.

استاد عشقی بجز این پنج نوع سه تار ، سه تار یک تکه نیز می ساخت .

نمونه ای از سه تار پوستی، کتابی ابداعی عشقی، علامت مستطیل در گلوئی ساز ، به پیروی از استادش سید جلال بود.

 

عشقی یکی از بهترین شاگردان استاد سید جلال تار ساز و سه تار ساز معروف به شمار می رفت . عشقی نه تنها سه تار ساز خوبی بود ، بلکه تار های نخبه ای هم ساخته است ، اما دلبستگی اصلی او ساختن سه تار بود.

سه تار هایش خوش دست ، سبک وزن و خوش صدا و بسیار زیبا است . امروز هنر مندان به داشتن سه تار های عشقی افتخار می کنند . سه تار های او علاقمندان و جویندگان بسیاری دارد .

مرحوم عشقی از کسانی بود که کارگاهش محفل استادان بنام و برجسته زمان بود و اگر چه بهره ای از زندگی هنری اش نبرد ، اما نام او و کارهای ارزنده اش ، همواره در یادها و خاطره ها زنده و جاوید است.

هنرجویان بسیاری در زمینه ساخت ساز از دانش ومهارت عشقی برخوردار شدند . که بعضی از آنها در این صنعت به مرتبه والایی رسیده اند.

از جمله فرمان مرادی که امروز استادی قابل است . فرمان مرادی حق شاگردی را در مورد استادش کاملا" به جا آورد و تا آخرین لحضه حیات او یار ومدد کارش بود.

 

هم اکنون سه تار عشقی در بین علاقمندان با قیمتی بالغ بر 10 تا 15 میلیون تومان طرفدار دارد. و در صورتی که صفحه سه تار تعویض نشده باشد و اصلی خود باشد و کاس نشده باشد ، تا قیمت 18 میلیون نیز ارزش هنری دارد.ضمنا سه تاریی از عشقی به یادگار از مرکز حفظ و اشاعه موسیقی که بیشتر توسط شاگردانش در آنجا ساخته شده نیز موجود است .تذکر:مولف سه تار هایی از مرحوم عشقی دیده که کاسه ، صفحه ، دسته و قسمتهایی از آن تعویض و بسیار بد توسط سازندگان دیگر تعمیر شده و موجب گشته صدای آن بسیار بد باشد.لذا قیمت این سه تار ها فقط جنبه یادگاری داشته.

استاد عبادی با سه تار عشقی

استاد کسایی با سه تار عشقی

استاد صفوت با سه تار عشقی

*عشقی درحال نواختن

* نگارنده با سه تار عشقی

 

* آموزش ساخت سه تار توسط عشقی MP4

بزودی ساخت سه تار ، توسط مرحوم استاد عشقی که به همت شاگرد وفادارش فرمان مرادی به صورت آپارات ارائه شده را برای

علاقمندان در صفحه اصلی وبسایت 3tar.ir قسمت کلیپ منتخب قرار خواهیم داد.

آرامگاه عشقی در بهشت زهرا  روحش شاد باد.

آرامگاه عشقی در بهشت زهرا روحش شاد باد.

فراخوان: دارندگان سه تار عشقی ،میتوانند جهت شناسنامه دار کردن و کارشناسی (اصل یا تقلبی) و قیمت گذاری سه تار خود با ما تماس گرفته ، تا با معرفی و شناسایی مالکان در وبسایت سه تار عشقی  ،جهت واگذاری در اختیار علاقمندان قرارگیرد.

 

 

تحقیق و برسی ازکتاب هنر ساز سازی ایران نوشته حسین مسعود نشردانشگاه هنر 1380 و کتاب سوز وساز عشقی  ، به کوشش فرمان مرادی ، نشر تصنیف ،1387 ، و نام نامه موسیقی ، نوشته مهدی ستایشگر، نشر اطلاعات 1374 وعکس بزرگداشت عشقی ازمحمد رضا عبادی توسط وبسایت 3 تار www.3tar.ir وتارینه.